Dodenherdenking 2020

4 mei 2020
Toespraak door burgemeester van Grootheest, 4 mei 2020

Goedenavond,

Normaal gesproken staan we hier samen, bij het monument, om alle – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.

Door de maatregelen tegen het verspreiden van het coronavirus gaat dat nu niet. Maar toch fijn dat we nu op deze manier met elkaar verbonden kunnen zijn. Want ook al zijn we niet fysiek bij elkaar, de Dodenherdenking gedenken we samen, Bevrijdingsdag vieren we samen.

Je hoort deze dagen veel mensen spreken over het ‘nieuwe normaal’. “Als de coronacrisis achter de rug is dan …” Hoe zal de wereld er na de coronacrisis uitzien? Hoe geven wij ons leven dan vorm? En ook hoe houden we sommige mooie dingen vast? Bijvoorbeeld de prachtige initiatieven die de afgelopen weken zijn ontstaan waarbij we zorgzaam zijn voor onder andere de kwetsbaren in onze stad. Mensen vragen zich af, hoe kunnen we ook straks wat vaker naar elkaar omkijken? Hoe pakken we deze crisis aan om de wereld straks weer een beetje mooier te maken?

In de oorlog ging het ook zo. “Als de oorlog straks voorbij is dan …”.  Morgen is het precies 75 jaar geleden dat er een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. Er kwam een einde aan een periode van onderdrukking. Jaren waarin het ondenkbare werkelijkheid was geworden. Het onbestaanbare was praktijk geworden. Het grootste kwaad in de mensheid had gezichten gekregen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd intolerantie, discriminatie en racisme in de meest zwarte vorm zichtbaar. Landgenoten, stadsgenoten, dorpsgenoten werden als minderwaardig beoordeeld. Joodse burgers vanwege hun geloof. Roma en Sinti vanwege hun afkomst. Communisten en anderen vanwege hun politieke overtuiging. Geestelijk gehandicapten vanwege hun beperking. Groepen in onze samenleving werden als minderwaardig betiteld omdat zij ‘anders’ waren. De bezetter bepaalde voor iedereen wat normaal en abnormaal was.

“Dit nooit meer!” werd er na de Tweede Wereldoorlog uitgeroepen. “Na de oorlog gaan we het anders doen.” Een nieuw normaal zou ontstaan. In de afgelopen 75 jaar zijn er nog vele miljoenen mensen omgekomen in oorlogen. Velen moesten op de vlucht om aan oorlog en geweld te ontsnappen. Mannen die werden omgebracht omdat ze toevallig hielden van iemand van hetzelfde geslacht. Vrouwen die te maken kregen met seksueel geweld, simpelweg omdat ze vrouw waren. Op dit moment bevinden zich kinderen in de meest erbarmelijke omstandigheden in Griekse vluchtelingenkampen. Op kleinere schaal sluiten we ook mensen uit, geven we ze het gevoel dat ze er niet bij horen. De mensheid was en is tot de meest vreselijke dingen in staat.  

Maar er is gelukkig ook een andere kant die juist ook in deze tijd weer zo zichtbaar is. Een beeld van hoop en van 'we doen het samen'. De artsen, verpleegkundigen, politieagenten, leraren en vele anderen die plichtsgetrouw dag en nacht in touw zijn voor hun medeburgers. Een telefooncirkel bemenst met vrijwilligers die elke dag met oudere Culemborgers bellen die kwetsbaar zijn. Een Culemborgse die soep kookt en rondbrengt voor eenzame inwoners van onze stad. Een groep jongeren die boodschappen brengt bij mensen die de deur niet uit kunnen of willen. De kerken die via livestream en telefoon verbonden blijven met hun parochianen en leden. Velen in onze stad laten op dit moment zien dat ze er voor de ander willen zijn. Juist voor de mensen die hulp het meeste nodig hebben. Mensen die ervoor kiezen niet de andere kant op te kijken maar hun hand uitstrekken naar de ander. Ik hoop dat we dit nog heel lang blijven vasthouden.

Hoe ziet het ’nieuwe normaal’ er straks uit? Het ‘nieuwe normaal’ bepalen wij uiteindelijk zelf. Elke dag kan elk van ons het verschil maken voor een ander. Door er te zijn voor de ander die hulp nodig heeft. Door de ander niet uit te sluiten maar met openheid te benaderen. Door niet voor een ander in te vullen hoe vrijheid er voor hem of haar uit zou moeten zien. 75 jaar geleden kwam een einde aan jaren van onderdrukking. 75 jaar lang mogen wij leven in een land dat vrij is. Het ‘nieuwe normaal’ bepalen wij samen. Het ‘nieuwe normaal’ kan vandaag beginnen, als wij dat samen willen.

Pas goed op uzelf en op elkaar.
Dank u wel.